राना थारू समुदायको तीज (सामन) पर्व केवल धार्मिक आस्थासँग मात्र सम्बन्धित नभई समुदायको मौलिक संस्कृति, परम्परागत ज्ञान, सामाजिक एकता, लोकगीत, लोकनृत्य र पारिवारिक सम्बन्धको संरक्षण गर्ने महत्त्वपूर्ण सांस्कृतिक सम्पदा हो। यस पर्वलाई दीर्घकालसम्म जीवन्त राख्न संरक्षण र संवर्द्धनका साथै देखा परिरहेका चुनौतीहरूको समयमै समाधान गर्नु आवश्यक छ।
संरक्षण तथा संवर्द्धनका उपायहरू
- सामन पर्वसँग सम्बन्धित मौलिक गीत, भाका, नृत्य, परम्परा र संस्कारहरूको अभिलेखीकरण, अनुसन्धान तथा प्रकाशन गर्ने।
- ज्येष्ठ पुस्ताबाट नयाँ पुस्तामा सामनका गीत, डोला (पिङ्ग) निर्माण गर्ने सीप, व्रत–पूजा विधि तथा सांस्कृतिक मूल्यहरूको हस्तान्तरण गर्ने।
- विद्यालय, क्याम्पस तथा समुदायस्तरमा राना थारू संस्कृति सम्बन्धी सचेतनामूलक कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने।
- स्थानीय तह, सांस्कृतिक संस्थाहरू तथा राना थारू समुदायको सहकार्यमा सामन पर्वलाई व्यवस्थित रूपमा मनाउने र यसको प्रचार–प्रसार गर्ने।
- सामन पर्वका अवसरमा सांस्कृतिक महोत्सव, लोकगीत तथा लोकनृत्य प्रतियोगिता, परम्परागत पोशाक प्रदर्शनी तथा सांस्कृतिक गोष्ठी आयोजना गर्ने।
- रेडियो, टेलिभिजन, सामाजिक सञ्जाल तथा डिजिटल माध्यमबाट सामन पर्वको मौलिक स्वरूपलाई प्रचार–प्रसार गर्ने।
- राना थारू समुदायको अमूर्त सांस्कृतिक सम्पदाका रूपमा सामन पर्वको संरक्षणका लागि सरकारी तथा गैरसरकारी निकायको सहयोग र आवश्यक बजेट व्यवस्थापन गर्ने।
- सामन पर्वलाई सांस्कृतिक पर्यटनसँग जोडेर स्थानीय कला, संस्कृति तथा परम्परागत खानाको प्रवर्द्धन गर्ने।
प्रमुख चुनौतीहरू
- आधुनिक जीवनशैली र पश्चिमी संस्कृतिको बढ्दो प्रभावका कारण युवा पुस्तामा परम्परागत संस्कृतिप्रतिको आकर्षण घट्दै जानु।
- रोजगारी, अध्ययन तथा बसाइँसराइका कारण गाउँमा सामूहिक रूपमा पर्व मनाउने परम्परा कमजोर बन्दै जानु।
- सामनका मौलिक गीत, भाका तथा संस्कारहरू लोप हुने जोखिम बढ्नु।
- परम्परागत डोला (पिङ्ग) निर्माणका लागि आवश्यक काठ तथा अन्य प्राकृतिक स्रोतको अभाव हुनु।
- संस्कृति संरक्षणका लागि पर्याप्त सरकारी नीति, बजेट तथा संस्थागत सहयोगको कमी हुनु।
- डिजिटल अभिलेख, अनुसन्धान तथा लिखित दस्तावेजको अभावका कारण मौखिक परम्परा हराउने जोखिम हुनु।
- व्यावसायीकरण र आधुनिक मनोरञ्जनका कारण पर्वको मौलिकता कमजोर हुने सम्भावना रहनु।
राना थारू तीज (सामन) पर्वको मौलिक स्वरूपलाई जोगाउन समुदाय, स्थानीय सरकार, शैक्षिक संस्था, सांस्कृतिक सङ्घ–संस्था तथा युवा पुस्ताबीचको सहकार्य अत्यन्त आवश्यक छ। परम्परागत ज्ञान, संस्कार, गीत–सङ्गीत र सांस्कृतिक अभ्यासलाई पुस्तान्तरण गर्दै यसको व्यवस्थित अभिलेखीकरण, संरक्षण र प्रवर्द्धन गर्न सकिएमा यो अमूल्य सांस्कृतिक सम्पदा भावी पुस्तासम्म सुरक्षित रूपमा हस्तान्तरण गर्न सकिनेछ।
