धनगढी ।
भोटेकोशी नदीमा आएको विनाशकारी बाढी केवल एउटा प्राकृतिक विपत्ति मात्र होइन, बदलिँदो जलवायु र प्रकृतिमाथि बढ्दो मानवीय हस्तक्षेपको गम्भीर चेतावनी हो। हिमाली क्षेत्रमा तापक्रम वृद्धि, हिमनदी तथा हिमतालमा हुने परिवर्तन, अत्यधिक वर्षा र पहाडी भू–भागको कमजोर भौगोलिक संरचनाले बाढी तथा पहिरोको जोखिम बढाइरहेका छन्। जलवायु परिवर्तनले वर्षाको स्वरूप अनियमित बनाउँदै छोटो समयमा अत्यधिक वर्षा हुने घटना बढाउन सक्छ, जसले भोटेकोशीजस्ता तीव्र बहाव भएका नदीमा अचानक बाढीको जोखिम बढाउँछ।
विकासका नाममा प्रकृतिमाथि भएको अतिक्रमणको मूल्य विनाशमा
सडक, जलविद्युत्, व्यापारिक संरचना र अन्य भौतिक पूर्वाधार विकासका लागि नदी किनार तथा पहाडी क्षेत्रमा गरिएको अनियन्त्रित निर्माणले प्राकृतिक निकास र भू–संरचनामा असर पार्न सक्छ। विकास आवश्यक छ, तर वातावरणीय जोखिमको मूल्यांकन नगरी गरिएको विकास आफैं विनाशको कारण बन्न सक्छ।
प्रकृतिको चेतावनीलाई बेवास्ता गर्दा आज मानिसकै अस्तित्व संकटमा
बाढी, पहिरो, हिमनदीको परिवर्तन र मौसममा आएको असामान्य उतारचढाव प्रकृतिका चेतावनी हुन्। यस्ता संकेतलाई बेवास्ता गर्दा जनधनको क्षति, विस्थापन, कृषि तथा पूर्वाधारमा क्षति र स्थानीय अर्थतन्त्रमा गम्भीर असर पर्न सक्छ।
विकास र प्रकृति दोहनको मारमा आदिवासी जनजाति : भोटेकोशीले देखाएको जलवायु संकटको भयावह तस्वीर
नदी र पहाडसँग पुस्तौंदेखि जोडिएका आदिवासी जनजाति समुदाय प्राकृतिक विपत्तिको प्रत्यक्ष प्रभावमा पर्छन्। घर, जमिन, जीविकोपार्जन, संस्कृति र परम्परागत जीवनशैलीमा पर्ने क्षतिले उनीहरूको अस्तित्वमै चुनौती थप्छ।
व्यापारको लोभमा प्रकृति भुल्दा भोटेकोशीले फर्कायो विनाशको जवाफ
व्यापार, पर्यटन र पूर्वाधार विस्तार आवश्यक भए पनि प्रकृतिको वहन क्षमता र जोखिमलाई बेवास्ता गर्नु घातक हुन सक्छ। विपत्तिपछि चारैतिर देखिने पीडा, विस्थापन र आँसु विकासको गलत प्राथमिकताप्रति प्रश्न हो।
भोटेकोशीले नेपाल र चीनलाई मात्र होइन, विश्वलाई सिकाएको पाठ
भोटेकोशीको घटना हिमाली क्षेत्रमा जलवायु संकट कति गम्भीर बन्दैछ भन्ने सन्देश हो। यसको पाठ स्पष्ट छ—विकास प्रकृतिसँग सहकार्य गरेर मात्र दिगो हुन्छ।
प्रकृतिको सुरक्षा पृथ्वीको सुरक्षा, पृथ्वीको सुरक्षा सबैको सुरक्षा सरकारले जोखिमयुक्त क्षेत्रमा निर्माण नियन्त्रण, वैज्ञानिक अध्ययन, पूर्वसूचना प्रणाली, नदी तथा भू–क्षेत्रको संरक्षण र जलवायु अनुकूलनमा लगानी गर्नुपर्छ। नागरिकले पनि नदी किनार अतिक्रमण नगर्ने, वातावरण संरक्षण गर्ने र विपद् पूर्वतयारीमा सहभागी हुने जिम्मेवारी लिनुपर्छ। प्रकृतिको सुरक्षा पृथ्वीको सुरक्षा हो; पृथ्वी सुरक्षित भए मात्र मानव अस्तित्व सुरक्षित रहन्छ।
