हिन्दू धर्मग्रन्थ श्रीमद्भागवत महापुराण, महाभारत र विष्णु पुराणअनुसार यदुवंशको विनाश भगवान् श्रीकृष्णकै जीवनकालमा भएको थियो। यसको मुख्य कारण ऋषिहरूको श्राप, यदुवंशीहरूमा बढेको अहंकार र आपसी कलहलाई मानिन्छ।
यस घटनालाई मुसल पर्व भनिन्छ।
१. ऋषिहरूको श्राप
एकपटक यदुवंशका युवराज साम्ब र उनका साथीहरूले केही ऋषिहरूसँग ठट्टा गर्ने उद्देश्यले साम्बलाई गर्भवती महिलाको भेषमा सजाएर ऋषिहरूसमक्ष लगे। उनीहरूले साम्बको पेटमा के जन्मिन्छ भनेर सोधे।
ऋषिहरूले आफ्नो अपमान भएको महसुस गरी श्राप दिए, ‘यसको गर्भबाट फलामको मुसल जन्मिनेछ, जसले तिमीहरूको वंशको विनाश गर्नेछ।’
२. फलामको मुसल उत्पत्ति
केही समयपछि साम्बको पेटबाट फलामको मुसल निस्कियो। यदुवंशीहरूले डराएर त्यसलाई पिसेर धुलो बनाएर समुद्रमा फालिदिए। तर त्यसको एउटा फलामको टुक्रा भने बाँकी रह्यो।
समुद्रमा फालिएको धुलो किनारमा उम्रिएको एरका नामको घाँसमा समाहित भयो।
३. यदुवंशीहरूबीच आपसी झगडा
एक दिन प्रभास क्षेत्रको समुद्र किनारमा यदुवंशीहरू भेला भएर मदिरा सेवन गरे। त्यसपछि उनीहरूबीच पुराना विवाद र अपमानका कुरालाई लिएर झगडा सुरु भयो।
झगडा बढ्दै जाँदा उनीहरूले किनारमा उम्रिएको एरका घाँस उखेलेर एकअर्कामाथि प्रहार गर्न थाले। ऋषिको श्रापका कारण ती घाँस फलामका मुसलजस्तै शक्तिशाली बनेका थिए।
अन्ततः यदुवंशका अधिकांश वीर योद्धाहरू आपसी लडाइँमा मारिए।
४. भगवान् श्रीकृष्णको प्रस्थान
यदुवंशको विनाशपछि भगवान् श्रीकृष्णले पनि पृथ्वीमा आफ्नो अवतारको कार्य पूरा भएको ठानी वनमा गएर योगध्यान गर्नुभयो।
त्यसै समयमा जरा नाम गरेका एक शिकारीले टाढाबाट श्रीकृष्णको खुट्टालाई मृग ठानेर बाण प्रहार गरे। पछि उनले आफ्नो गल्ती थाहा पाएर क्षमा मागे। श्रीकृष्णले उनलाई क्षमा दिनुभयो र आफ्नो पृथ्वीलीला समाप्त गर्नुभयो।
५. यदुवंश विनाशबाट प्राप्त शिक्षा
यदुवंशको विनाशको कथाबाट निम्न शिक्षा प्राप्त गर्न सकिन्छ।
१. शक्ति र सामर्थ्यको घमण्ड गर्नु हुँदैन। २. आपसी द्वन्द्व र कलहले शक्तिशाली परिवार तथा समाजको समेत विनाश गर्न सक्छ। ३. ऋषि, गुरु तथा ज्ञानी व्यक्तिको अपमान गर्नु हुँदैन। ४. एकता र सद्भाव कायम राख्नुपर्छ। ५. अहंकार र अनुशासनहीनताले विनाश निम्त्याउन सक्छ।
निष्कर्ष: यदुवंशको विनाश बाहिरी शत्रुको आक्रमणबाट नभई आफ्नै वंशभित्रको आपसी कलह र ऋषिहरूको श्रापका कारण भएको धार्मिक ग्रन्थहरूमा वर्णन गरिएको छ। यसले संसारको सबैभन्दा शक्तिशाली वंश पनि आपसी फूट र अहंकारका कारण समाप्त हुन सक्छ भन्ने सन्देश दिन्छ।
